Co to jest ewolucja?

Powrót do Biblioteki

Laurence Moran
Uniwersytet Toronto

Wielu ludzi nie związanych z nauką doznaje zamieszania co do precyzyjnej definicji ewolucji biologicznej. W dużej części jest to wynikiem tego, że naukowcy nie umieją skutecznie zakomunikować opinii publicznej swych odkryć, a ponadto wielu z nich także doznaje zamieszania nie wiedząc jak zdefiniować tak istotne pojęcie.

Ważne jest, aby rozróżnić pomiędzy istnieniem ewolucji, a rozmaitymi teoriami mechanizmów powodujących ewolucję. I właśnie, aby mówić o istnieniu ewolucji niezbędna jest precyzyjna definicja, aby było wiadomo, o czym mowa. Co dokładnie mają na myśli biolodzy, gdy mówią, że zaobserwowali ewolucję, albo że ludzie i szympansy pochodzą od jednego przodka?

Jeden z najbardziej poważanych biologów ewolucji zdefiniował ją jak następuje:

"W najszerszym sensie ewolucja jest po prostu zmianą, a to wyjaśnia się samo: galaktyki, języki czy systemy polityczne - to wszystko ewoluuje. Ewolucja biologiczna jest... zmianą cech (właściwości, ang. properties) populacyj organizmów, która to zmiana wykracza poza życie pojedynczej jednostki. Ontogenezy jednostki nie uważamy za ewolucję, indywidualne organizmy nie ewoluują. Zmiany zachodzące w populacjach, które uważamy za ewolucyjne to są te zmiany, które zostają utrwalone przez dziedziczenie, za pośrednictwem materiału genetycznego, z jednej generacji do następnej. Ewolucja biologiczna może być zarówno zmianą nieznaczną, jak i zmianą istotną: pojęciem tym obejmujemy bowiem zarówno niewielkie zmiany proporcji różnych allelomorfów w populacji, takich jak te określające grupę krwi, aż po sukcesywnie następujące po sobie przekształcenia prowadzące od najwcześniejszych protoorganizmów do dzisiejszych węży, pszczół, żyraf czy mniszków lekarskich"
Douglas. J. Futuyma, w: Biologia ewolucyjna, Sinauer Associates, 1986.

Zatem istotne w definicji jest to, że ewolucja biologiczna odnosi się do populacji, a nie indywiduów oraz do zmian, które przechodzą na następną generację (dziedziczonych). W praktyce oznacza to, że:

Ewolucja jest procesem, w wyniku którego zmiany dziedziczne rozprzestrzeniają się na wiele następnych generacji.

To jest dobra naukowa definicja ewolucji, którą można zastosować do rozróżnienia pomiędzy ewolucją, a podobnymi zmianami nie będącymi ewolucją. Inną popularną definicję można znaleźć w wielu podręcznikach: dobra definicja:

"/.../ ewolucję można zdefiniować precyzyjnie [w terminach statystycznych] jako zmianę częstości występowania - z generacji na generację - którychś allelomorfów w zbiorze genów tej populacji"
H. Curtis i S. Barnes, Biology, wyd. 5-te. Worth Publishers, 1989, str. 974

/.../ Gdy biolodzy mówią, że zaobserwowali ewolucję, znaczy to, że wykryli zmianę w częstości występowania jakichś genów w populacji. Często o zmianie genetycznej wnioskujemy na podstawie stwierdzenia, że zaszła zmiana fenotypu, która jest dziedziczna. Gdy biolodzy mówią, że ludzie i szympansy pochodzą od wspólnego przodka, mają na myśli to, że zachodziły sukcesywne dziedziczone zmiany w dwóch oddzielnych populacjach, od momentu, gdy populacje te rozdzieliły się.

Niestety poza nauką spotykamy popularne definicje ewolucji budzące zastrzeżenia. Na przykład w Oxford Concise Science Dictionary znajdujemy następującą definicję:

ewolucja: Stopniowy proces, w toku którego obecna różnorodność życia roślin i zwierząt powstała z najwcześniejszych najbardziej prymitywnych organizmów; uważa się, że proces ten następuje od 3 miliardów lat.
Coś takiego powinno być niedopuszczalne w słowniku naukowym. Nie dość, że pomija prokaryota, protozoa i grzyby, to jeszcze dokłada termin "stopniowy proces", który nie powinien stanowić części definicji. Co ważniejsze, definicja ta wydaje się odnosić bardziej do historii ewolucji, niż do samej ewolucji. Używając takiej definicji można debatować czy ewolucja nadal zachodzi, ale nie sposób łatwo odróżnić ewolucję od innych procesów. Na przykład, czy zwiększenie się wzrostu mieszkańców Kaukazu w ciągu ostatnich kilkuset lat jest przykładem ewolucji? Czy zmiany ubarwienia w populacji ćmy pieprzowcowej są przykładem ewolucji? To nie jest naukowa definicja.

Słowniki do użytku ogólnego są jeszcze gorsze.

"ewolucja: ...doktryna, według której wyższe formy życia stopniowo powstały z form niższych" – słownik Chambersa
"ewolucja: ...rozwój gatunków, organizmu albo organu od jego prymitywnego stanu początkowego do stanu dzisiejszego lub specjalizowanego; filogeneza lub ontogeneza" – słownik Webstera
Te definicje są po prostu nieprawdziwe. Niestety, niespecjaliści zazwyczaj wdają się w dyskusje o ewolucji z takimi definicjami na myśli. Często prowadzi to do bezowocnej debaty, ponieważ specjaliści myślą o ewolucji z zupełnie innej perspektywy. Gdy ktoś ogłasza, że nie wierzy w ewolucję, nie może odwoływać się do akceptowalnej definicji naukowej, ponieważ musiałby zignorować coś, co jest łatwo zademonstrować. Jest to tak, jakby ogłaszał, że nie wierzy w grawitację!

Ostatnio czytałam wypowiedź kreacjonisty wysuwającego zarzut, że naukowcy są nieuczciwi, gdy mówią o ewolucji /.../ Prawdziwy problem leży w tym, że opinia publiczna, a także kreacjoniści, nie rozumieją czego dotyczy słowo ewolucja. /.../ Ta sama osoba zgłaszała protest, że nie można jednocześnie "wierzyć" w ewolucję i być religijnym! Skoro jednak zgodzimy się, że ewolucja jest po prostu "procesem, który skutkuje zmianami w populacji dziedziczonymi przez wiele następnych generacji", całkiem głupio wygląda wyciąganie stąd wniosku, że to wyklucza religię!

Naukowcy, jak ja, muszą dzielić się wstydem za to, że opinia publiczna nie rozumie nauki. Musimy jeszcze więcej pracować dla przekazywania prawdziwej informacji. Czasem nie odnosimy w tym sukcesu, ale to nie znaczy, że jesteśmy nieuczciwi. Z drugiej strony opinia publiczna, a w szczególności kreacjoniści, również powinni bardziej pracować, aby zrozumieć naukę. Czytanie podręczników powinno pomóc.


Przekład: Samotnik

Animowany obrazek wykorzystany na początku tekstu pochodzi ze strony WWW projektu Think Quest

Zobacz także źródła:

Ewolucja na stronach Gazety Wyborczej
http://wyborcza.gazeta.pl/info/artykul.jsp?xx=93428&dzial=010699
(a tu wszystkie sekcje tematyczne "abc Biologia":   http://wyborcza.gazeta.pl/info/home.jsp?dzial=010699%20&xx=363084)

Ewolucja w archiwum Wiedzy i Życia http://www.wiedzaizycie.pl/temat34.htm
(a tu wszystkie sekcje tematyczne:   http://www.wiedzaizycie.pl/temat.html)

Aktualizowane linki do materiałów źródłowych o ewolucji:
http://www.geocities.com/CapeCanaveral/Lab/7111/

Publikacje z archiwum Darwin:
http://www.darwin.ws/day/resources/articles/

Dawno założona strona Laurence Moran z linkami do źródeł dotyczących ewolucji:
http://bioinfo.med.utoronto.ca/~lamoran/Evolution_home.shtml


Powrót do Biblioteki